Alchemie

Iedereen heeft wel eens van ‘alchemie’ gehoord. Denk maar aan de verhalen over ‘De steen der wijzen’, waar gedurende vele eeuwen wetenschappers op zoek waren naar hoe (onedel) metaal in goud verander zou kunnen veranderen. Of.. het levenselixer. Het alchemistisch drankje voor levensverlenging en geneeskracht.
Dit zou naar verluid een Indiaas of Chinees idee zijn geweest, maar het kan ook veel ouder zijn. In ieder geval waren de Europese alchemisten niet de eerste die hiernaar zochten. Het levenselixer wordt ook het ‘aqua vitae’ ofwel ‘aurum potabile’ genaamd. De betekenis is ‘vloeibaar goud’ maar ook ‘goud van de zon’. De onsterfelijkheid.
In de religies wordt ook van de ‘verlichting’ gesproken. Dat is het ‘goud van de zon’, want de meeste leermeesters worden afgebeeld met een symbolische verwijzing naar de zon, maar ook met goud of de zonnestralen.

Waar komt de naam van de steen der wijzen vandaan?

De Steen der Wijzen is ‘Lapis Philosophorum’ (Latijn) en ‘Chrysopoeia’ (Grieks).
Philosophorum: afgeleid van het Oud Griekse woord ‘φιλόσοφος’ ‘liefde voor wijsheid’ (philos en sophia).
Chrysopoeia, is Oud grieks χρυσοποιία, khrusopoiia en betekent het ‘veranderen in goud’. De woorden ‘khrusos’ (χρυσός) betekent ‘goud’ en ‘poiein’ (ποιεῖν) betekent ‘het maken’.
Andere mogelijke verwijzingen:
Het kan eveneens verwijzen naar ‘χυμεία’; ‘chumeia’ wat dan weer ‘gieten’ of ‘infusie’ betekent. De fytologie. Een chemisch proces dat gebruik maakt van planten voor hun geneeskrachtige werking
‘khem’ of ‘khamé’ naar de hieroglyph voor ‘zwarte aarde’.
Plutarchus ‘χυμεία’ ‘chumeia’ voor de Egyptische kunst.
De herkomst of etymologie kan dus verschillend zijn.

Alchemie in verschillende culturen

Alchemie was in vele culturen reeds een begrip, het Oude Egypte, China onder Lao Tzu, Hellenistisch Griekenland, vroeg Middeleeuws Midden-Oosten en Arabische gebieden. Het is ongeveer sinds de 12de eeuw dat men Europa kennis maakte met de alchemie. De theorie en het doel van de alchemie is hermetisch en slechts voor ingewijden in deze strekking gekend.
Men maakte gebruik van symbolen, metaforen en allerlei andere codetalen zodat men de geheimen niet zou prijsgeven. De hoogste waarheid is slechts voor zij die studeren en hulp krijgen van God. De natuur heeft geheimen. De natuur heeft een verborgen begrip, deze is niet zichtbaar voor de zintuigen van de mens. Ze verbergt zich in bonte kledij en is slechts zichtbaar voor de verstandige en oplettende student die haar verhalen kan lezen. Dus enkel voor zij die hermetische kennis hebben die beschermd moet worden.

Macrobius 5de eeuw

That is why Plato, when he was moved to speak about the Good, did not dare to tell what it was … philosophers make use of fabulous narratives (fabulosa); not without a purpose, however, nor merely to entertain, but because they realize that a frank and naked (apertam nudamque) exposition of herself is distasteful to Nature, who, just as she has withheld an understanding of herself from the uncouth sense of men by enveloping herself in variegated garments, has also desired to have her secrets handled by more prudent individuals through fabulous narratives… Only eminent men of superior intelligence gain a revelation of her truths … (I.17-18).

Alchemie rond de 17de Eeuw

Rond de 17de eeuw was alchemie meer op het ‘innerlijke’ gericht. In deze periode werd de steen geassocieerd met Christus. Jakob Böhme (1575 – 1624) en Thomas Vaughan (1621 – 1665) waren de pioniers en tevens mystici. Zij verbonden deze Steen der Wijzen met Christus. De 17de eeuw was de periode van ‘Verlichting’. Een periode van zoeken naar kennis en geluk, de verlichting in de duisternis.

Benamingen voor het proces van zoeken naar verlichting

Er zijn verschillende benamingen gegeven aan dit proces. Rulandus schreef in de 17de eeuw het volgende:
Microkosmos (‘waarin alle elementen, aarde, vuur, lucht en water aanwezig zijn, evenals dood, ziekte, schepping enz.’)
nadien werd het Steen der wijzen genoemd, omdat het uit één ding gemaakt was
het wordt ook levenswater genoemd
Chambar, omdat het de ‘koning’ doodt
Medicijn, omdat het beste medicijn is dat alle ziekten van mens en metaal kan genezen
Serpent of Draak, want het verslindt en vernietigt.
Sulphur of alum, want het verteert en brandt op.
In de 19de eeuw zouden alchemisten zeggen dat het doel van het ‘Grote Werk’ het verlichten is van de ‘denker’. Het inzicht krijgen in de wereld en hoe ze werd en wordt gevormd, de materie die zich daar bevindt. Toch blijft er een exoterische materiële visie en een spirituele visie op de alchemie.

Alchemie in de 20ste eeuw

In de 20ste eeuw richt alchemie zich ook op filosofie, mythologie, psychologie, wetenschap en geneeskunde… Alchemie wordt gezien als een wetenschappelijke kennis die zeer uitgebreid is en waar men ook hedendaags nog studies kan voltooien. Waar men vroeger beperkter was heeft men hedendaags laboratoria, IT, .. en andere wetenschappelijke mogelijkheden om alchemistische processen tot uiting te brengen.
Alchemie is dus verspreid over filosofische tradities doorheen verschillende millennia.
Chinese alchemie, taoïsme onder Lao Tzu (550 V.C.). de Tao heeft veel gemeenschappelijke elementen met de ‘prima materia’ van Paracelsus. Het was de ‘moeder der alle dingen, de oerstof waaruit alles is geschapen. Maar ook het Yin en Yang principe. Mannelijk en actief, vrouwelijk en passief. De esoterische alchemie is het ‘Neidan’ en de exoterische is ‘Waidan’.
Indiase alchemie, dharma religie. Hier speelde het hindoeïsme een grote rol. De polariteiten (twee tegenstellingen) zijn de basis van het hindoeïsme. Shakti is vrouwelijk en actief (moeder / vernietiger) en de oorzaak van de veranderingen in de wereld die eeuwigdurend zijn. Shiva is het mannelijke en passieve, maar ook constant. Hier vinden we ook yoga, tantra in terug. Het doel is de zuiverheid van het lichaam en geest te bereiken. Het werken met chakra’s om energie vrij te maken en de verlichting te bereiken. De Nagarjuna (boeddhisme) gaat over het spirituele pad dat men bewandelt die zowel zuiver van geest, intelligentie en volharding vraagt. Een belangrijke uitvinding bij de Indiase alchemie is de vlam en, het proces van verbranding van metalen en de kleur die de vlam met zich meebracht. Een andere is het medicinaal gebruik van metalen. Yogameesters in India werken met het bereiken van het ‘Grote Werk’, gericht op zelfontwikkeling.
Westerse alchemie, eigen filosofisch systeem, dit systeem werkt met de vier elementen en de drie principes. Sulfur als vast en Mercurius als vluchtig element. Sol en Luna, maar ook Koning en Koningin.
Oude Egypte, metallurgie en mystiek, de priesterklasse. Veel werk is verloren gegaan bij de verbranding van de bibliotheek van Alexandria in de 3de eeuw. Maar er is een legende over de God Toth, (Griekse Hermes-Thoth of Hermes Trismegistus). Hij schreef 42 boeken, de Boeken van Kennis waar onder andere alchemie werd besproken. De Hermetica is vooral theologisch en filosofisch. Het symbool was de caduceus ofwel de slangenstaf.
Hellenistisch Griekenland waar ook Arabische landen op voortbouwden en nieuwe elementen toevoegde. Alexandria, centrum van de Griekse alchemie. Gebaseerd op de Egyptische alchemie. Filosofen als Pythagoras, Plato en Aristoteles hebben een hellenistische visie. Voornamelijk het idee dat alles bestaat uit de vier elementen aarde, lucht, vuur en water.
Latijns Europa kende de intrede van de alchemie via het Iberische schiereiland
Romeinse alchemie: gebaseerd op Griekse alchemie maar ook de metafysica. Er is veel gebaseerd op de christelijke filosofie en het geloof. Door de val van Rome raakte de alchemie in een duivelse positie.
Arabische alchemie: afgeleid van het woord ‘al-kimia’ (الكيمياء), het was een mengeling van verschillende concepten. Door de vermenging van de Gallische, Romeinse, en hellenistische visies. Het Aristoteles beschrijft de vorming van de mineralen in de schoot van de aarde, maar ook van de Gallische principes van de vier lichaamssappen die gebalanceerd waren. Mercurius en sulfur elk opgebouwd uit vier elementen die abstracte principes aanduiden. Een verwijzing naar deze alchemie is de Jabir Ibn Hayyan.
Middeleeuwse alchemie: St Anselmus uit de 11-12de eeuw was een benedictijnse vroeg Christelijke denker. Geloof en rede zijn met elkaar te verenigen. Albert Magnus en Thomas Aquino waren Dominicaan en verzoenden filosofie met christendom. Andere namen uit deze strekking zijn Bacon, Geber, Boyle, Flamel, Agrippa…

Ontwikkelingen binnen de alchemie

Chemie en alchemie waren vroeger vaak vermengd, maar doorheen de tijd meer afgebakende domeinen. Alchemie beslaat vele aspecten waarin chemische en fysische processen van toepassing zijn, destillatie-technieken, Letterkunde, boekbinden, fytologie, medische alchemie, maar ook..
De interne ofwel de esoterische domeinen zoals: magie, astrologie, hermetisme, neoplatonisme en bijbelstudie …
Neoplatonisme verbond kosmologie met alchemistische theorieën, maar ook Ficino die schrijft over de metalen die levend zouden zijn en zo gelijk stonden aan de planten. Paracelsus met de medische alchemie, ontstaan en behandeling van ziekte. De mens in de kosmos als ziel, lichaam en geest. Uiteraard zijn er veel meer bekende personen die de alchemie hebben uitgebreid en domeinen hebben toegevoegd.
Afbeeldingen die hiervan te vinden zijn bijvoorbeeld
Zon en maan
Goud en zilver
Mannelijk en vrouwelijke principes
Koning en Koningin: Sulfur en kwik, een allegorische houtsnede waar een vrijend koppel te zien is, de Koning en Koningin. Het verwijst naar het filosofisch mercurius (gezuiverd kwik) en sulfur (gezuiverd sulfur) die beide verenigen
Rood en wit

Wat betekent Prima Materia?

Enkele eeuwen geleden dacht men elk object tot Prima Materia kon worden herleid. Hierna werden verbeterde eigenschappen aan toegevoegd. Dat was het proces van Lood of Metaal naar Goud om te zetten. De ‘Steen der Wijzen’ genaamd.
Prima materia is ‘eerste materie’ (Latijn) en is het potentiële. Het is de materie zonder enige vorm en herleid naar Aristoteles zijn theorie over fysica en metafysica. De oersubstantie zoals; lucht, water, vuur, geest of dat wat niet te bepalen is het monisme, een natuurfilosofie.
Aristoteles zijn theorie zegt dat er een basissubstantie moet zijn (prōtē hulē (πρώτη ὕλη)), die een potentiële kracht heeft om werkelijkheid te worden, de vormgeving.
Dus als iets werkelijkheid kan worden door vorm te geven, dan kan dit proces ook teruggedraaid worden tot ‘prima materia’.
Iemand die slaagt in een missie om iets groots waar te maken is geslaagd in het Grote Werk, het Magnum Opus.
Zelfonderzoek, de eigen onvolmaaktheden leren kennen, deze proberen op te lossen en opnieuw ontwikkelen tot een volmaaktheid wordt bereikt. Daar ontstaat de eigenschap van de ‘zon’.
De natuurfilosofie van Aristoteles verondersteld dat de vier elementen omgezet kunnen worden. Dit zou dan zijn door gebruik te maken van een ander element en de kwaliteiten ervan te combineren, Lucht is heet en vochtig, Vuur is heet en droog, aarde is koud en droog, water is koud en vochtig.
Deze stoffen kunnen overgaan in andere stoffen als ze een chemische verandering ondergaan. Hij gaf het ook een vijfde element de ether. Ether is het begin (hij noemde het door de God geschapen begin ter tijden), wat we dus ook terugzien in de prima materia, de oerstof, dat waaruit alles bestaat.

7 metalen en planten

Er zouden 7 metalen zijn die geassocieerd werden met de planten. Het idee hier is dat een analyse van een metaal een andere samenstelling te maken zodat er een nieuw metaal verkregen werd. Het gebruik maken van de vermogens die de mens bezit:
ijzer en Mars, willen
tin en Jupiter, introspectie
koper en Venus, voelen
lood en Saturnus, extraspectie
kwik en Mercurius, denken
zilver en Maan, waarnemen
goud en Zon, de geest

Carl Jung en alchemie?

Carl Gustav Jung, psycholoog, heeft de symbolische waarden van de alchemie beschreven in zijn dieptepsychologie. Dat wat zich afspeelt in het onbewuste van de persoon. Het archetype dat naar dit verwijst is de ‘filius philosophorum’.
Dit kwam tot stand tijdens de dromen en kunst. Het zijn de symbolische waarden ontstaan in de innerlijke processen. Het goud is te vinden in het onbewuste zelf. Zijn voorstelling is de koning en de koningin die gemeenschap hebben, waarbij op het mannelijke geslachtsdeel een boom groeit en man en vrouw samensmelten tot een hermafrodiet, de tweeslachtigheid. Maar ook het begin van éénwording. De volmaakte en de wijze mens.

De dieptepsychologie zegt dat er 7 stappen zijn naar de zuivering, genaamd de Smaragden Tafel
1. Calcinatie: verbranden van de materie, dus het ego verbranden. Het dagelijkse masker en waarbij we ons gedragen naar wat de ander van ons denkt. Zijn vader is de Zon.
2. Dissolutie: restanten van het ego, mannelijk (verstand) en vrouwelijk (gevoel) oplossen. De Moeder is de Maan.
3. Separatie: men gaat de restanten scheiden en dit wordt weggegooid. De wind draagt het in zijn Buik.
4. Conjunctie: de kleine steen ontstaat. Verstand en gevoel worden herenigd. Koning en Koningin trouwen. De innerlijke rust, geen dualiteit. Het koninklijk kind dat met beide voeten op de grond moet staan en wordt Gevoed door de Aarde.
5. Fermentatie: de stof moet rotten en opnieuw verbonden worden.
6. Distillatie: koken en condenseren voor een hogere concentratie en de zuiverheid te verkrijgen. De kracht van de aarde stijgt naar de hemel. Maar komt weer terug op aarde. Verdampen en condenseren. Daar ontvangt ze de energie van de hogere en de lagere regionen, loslaten van het wereldse leven.
7. Coagulatie: het samengaan van de gezuiverde delen van het zelf, zo boven en zo beneden! Geest en lichaam worden weer één geheel. de Verlichting komt tot stand.

Het is een filosofische wijze om iets in goud te veranderen. En dat zijn wij zelf.
• Infans Solaris = het zonnekind
• Infans noster = ons kind

Het is geenszins de bedoeling dat wij van lood of onedel metaal goud gaan maken op chemische wijze. Dat is een heel hermetische studie en kennis van de wetenschappelijke tak. Er is voldoende lectuur te vinden mocht je daarvoor interesse hebben.

Dit document gaat over de filosofische en geestelijke alchemie en hoe we ons zelf kunnen transformeren tot een individu die in staat om zichzelf in ‘goud’ te transformeren.